CZYNNIKI ROZWOJU

Strukturę i niektóre właściwości funkcjonalne układu nerwowego, zwłaszcza mózgu, który – jak już wiemy – jest substratem psychiki. Dla rozwoju dziecka ważna jest budowa i funkcjonowanie analizatorów, a także typ układu nerwowego, tj. siła, równowaga i ruchliwość podstawowych procesów nerwowych: pobudzenia i hamowania (szczegóły – patrz rozdz. V).

Układ hormonalny, ściśle powiązany z układem nerwowym i umożliwiający jego prawidłowe funkcjonowanie. Skoordynowane działanie obu układówpozwala rosnącemu organizmowi przystosować się do zmieniających się ustawicznie właściwości środowiska41.

Odziedziczone i wrodzone zadatki organiczne ani same nie są niezmienne, ani też nie wyznaczają w sposób fatalistyczny przebiegu i granic rozwoju psychicznego. Sam układ nerwowy jest w dużym stopniu plastyczny i podatny na wpływy otoczenia, a jego funkcjonowanie kształtuje się i rozwija w toku życia osobnika, zgodnie ze sformułowaną przez Pawłowa zasadą „jedności struktury i funkcji mózgu”: funkcje układu nerwowego rozwijają się w wyniku komplikowania się jego struktury (m.in. zwiększania się liczby połączeń międzykomórkowych), struktura zaś komplikuje się dzięki funkcjonowaniu organizmu (reagowaniu na bodźce i własnej aktywności dziecka).

Zadatki organiczne – to również nie to samo, co wrodzone dyspozycje i zdolności psychiczne: stanowią one jedynie materialne podłoże uzdolnień, które same – jak już mówiliśmy – nie są ani wrodzone, ani niezmienne 42. Taka sama zdolność może się rozwinąć na podstawie bardzo różnych zadatków, a takie same zadatki mogą prowadzić do powstania różnych zdolności. Ani poszczególne zadatki, ani ich zespoły nie przesądzają z góry tego, jaka zdolność ukształtuje się na ich podstawie. Zależy to od warunków, w jakich odbywa się rozwój zdolności, od własnej działalności podmiotu i jego świadomych wysiłków, od oddziaływania wychowawczego ze strony otoczenia.

Od tych wszystkich warunków zależy również rola, jaką w dalszym rozwoju dziecka odegrają jakieś zdolności z chwilą, gdy się już ukształtują. Tak np. żywa wyobraźnia może w jednym przypadku przyczynić Się do rozwinięcia wybitnej twórczości naukowej lub artystycznej, w innym zaś może prowadzić na manowce bezpłodnego marzycielstwa i fantastyki. Kształtowanie się zdolności nie jest też nigdy procesem zakończonym, jakkolwiek mogą w nim następować przerwy i zahamowania. Zdolności zmieniają się i przekształcają w toku całego życia, podobnie jak zmieniają się i przekształcają zainteresowania, zamiłowania, skłonności i potrzeby człowieka.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *