Proces uczenia się – kontynuacja

Niezmiernie ważną rolę w procesie uczenia się należy wyznaczyć reakcjom. Jak wskazują Dollard i Miller, zanim dana reakcja będzie mogła związać się z danym sygnałem, musi najpierw wystąpić. Tak więc decydującym stadium w procesie uczenia się organizmu jest wytworzenie odpowiedniej reakcji. W danej sytuacji wystąpienie pewnych reakcji będzie bardziej prawdopodobne niż innych. Ten porządek preferencji czy prawdopodobieństwa reakcji w sytuacji eksponowanej po raz pierwszy określa się jako początkową hierarchię reakcji (initial hierarchy of responses). Jeśli ta początkowa hierarchia zdaje się występować pod nieobecność jakiegokolwiek uczenia się, to można ją nazwać wrodzoną hierarchią reakcji (innate hierarchy of responses), o której już wspomnieliśmy jako o części pierwotnego wyposażenia jednostki. Gdy doświadczenie i uczenie się wywarły już wpływ na zachowanie jednostki w tej sytuacji, uzyskany w ten sposób porządek reakcji nosi nazwę hierarchii wynikowej (resultant hierarchy). Pojęcia te po prostu przypominają nam, że w każdej sytuacji potencjalne reakcje jednostki mogą mieć różne prawdopodobieństwo wystąpienia i że można uporządkować je według tego prawdopodobieństwa.

W procesie rozwoju hierarchia reakcji zostaje ściśle związana z językiem, ponieważ poszczególne reakcje zostają połączone ze słowami: dzięki temu mowa może być czynnikiem pośredniczącym, wyznaczając, która hierarchia będzie obowiązywać. Ta sama sytuacja określona jako „niebezpieczna” lub jako „zabawna” wywoła bardzo odmienne hierarchie reakcji. To, jaka hierarchia wystąpi, jest także w dużym stopniu uzależnione od kultury, w której dana jednostka została wychowana, ponieważ we wszystkich kulturach formułowane są zalecenia określające, jaka jest preferowana czy najbardziej prawdopodobna reakcja na sytuacje ważne ze społecznego punktu widzenia.

Gdy reakcja została już wykonana, o jej późniejszych losach decydują zdarzenia, które po niej nastąpią. Po następnym zetknięciu się z daną sytuacją najbardziej prawdopodobne będzie ponowne wystąpienie tej reakcji, która skutecznie wywołała wzmocnienie piewotne lub wtórne. Nierzadko powstaje sytuacja, w której żadna z reakcji, jakie dana jednostka może łatwo wykonać, nie przynosi wzmocnienia. Takie okoliczności nie tylko prowadzą do odrzucenia czy wygaszenia nieefektywnego zachowania, lecz także odgrywają decydującą rolę w kształtowaniu nowych reakcji i szerszego zakresu przystosowawczego zachowania. Te dylematy skłaniające do uczenia się (learning dilemmas), jak nazywają je Dollard i Miller, zmuszają do nowych reakcji, czyli wywołują reakcje znajdujące się na dalszych miejscach w hierarchii: na tym przede wszystkim polega uczenie się nowych reakcji. Jeśli stare reakcje danej osoby wystarczają doskonale do zredukowania wszelkich odczuwalnych przez nią napięć popędowych, to nie ma żadnego powodu do wytwarzania nowych reakcji i jej zachowanie pozostaje nie zmienione.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *