SKŁADOWE ELEMENTY ZDOLNOŚCI UMYSŁOWYCH CZ. II

Jako pewne można przyjąć następujące twierdzenia: a) Zdolności niespecyficzne ulegają stopniowemu obniżaniu, począwszy od okresu lat kilkunastu lub początków lat dwudziestych, b) Zdolności specyficzne stale rozwijają się z wiekiem, co najmniej do wieku średniego. c) Uzdolnienia przestrzenne uzyskują swój szczyt we wczesnych latach dojrzałych i utrzymują się bez zmian do wieku średniego, po czym gwałtownie spadają. Wpływ wieku na inne funkcje nie jest jasny, m. in. ze względu na czynnik szybkości działania, który odgrywa dużą rolę. Nie wystarczy stwierdzenie, iż przy wykonywaniu zwykłych testów, zawierających wiele czynników, występują różnice związane z wiekiem. Nie wystarczy także ocena, w jakim stopniu wpływają na nie !podstawowe zdolności umysłowe, bowiem powszechnie stosowane testy mierzą kilka czynników i oszacowanie ich względnego wpływu może być jedynie subiektywne.

Dobrze znany test Thurstone’a „Podstawowe Zdolności Umysłowe” obejmuje pięć różnych zdolności in- – telektualnych, które uważa się za niezależne od siebie (26). Jedenaście podtestów skali Wechslera (WAIS) – jak to widzieliśmy – można podzielić na wiązki (clus- ters). Funkcje ich jako narzędzi pomiaru zachodzą na siebie, jednakże stosując je chcemy uzyskać próbki zdolności umysłowych badanego osobnika w dziedzinach uznanych za istotne. Test Thurstone’a jest jednak odmienny. Statystyczna metoda tego testu jest zbyt skomplikowana technicznie, aby ją tu opisywać. Opiera się na założeniu, że inteligencji nie należy traktować jako jednej ogólnej i wielu specyficznych zdolności, ale jako kilka zdolności składowych (nieco różnych niż wyżej wymienione). Te zdolności podstawowe są następujące: a) rozumienie słów – zdolność rozumienia myśli wyrażonych w słowach: b) rozumowanie przestrzenne – zdolność myślenia o przedmiotach ujmowanych w dwu lub trzech wymiarach: c) rozumowanie logiczne – zdolność rozwiązywania problemów, przewidywania, planowania, wnioskowania i zdolność do uogólniania doświadczeń: d) zdolność wykonywania operacji liczbowych – wykonywania obliczeń i rozwiązywania prostych problemów rachunkowych: e) płynność słowna – zdolność łatwego i szybkiego wy- najdywania słów odpowiednich dla wyrażenia myśli. Wszystkie testy są normowane w czasie, jednak przewiduje się pewien czas dodatkowy, tak że można oceniać zarówno dokładność wykonania, jak i szybkość. Na podstawie dotychczasowych rozważań łatwo przewidzieć wpływ wieku na te podstawowe zdolności umysłowe (27 – 29). U badanych powyżej lat 50, którzy wykonywali test bez ograniczenia czasu, najwyraźniejszy spadek wyników pod wpływem wieku występował w teście „Logicznego Rozumowania”, a nieco mniejszy w teście „Rozumowania Przestrzennego”. Niewielkie obniżenie zaznaczyło się w testach rachunkowych i „Rozumienia słów”. Ograniczenie czasu powodowało obniżenie wyników u wszystkich badanych i zacierało wpływ wieku na wykonanie poszczególnych testów. Jednak wprowadzenie ograniczenia czasu przy wszystkich pięciu testach powodowało znaczne pogorszenie wyników u ludzi starszych (test „Płynności Słów” był zawsze normowany w czasie). Tempo spadku zmniejszało się w starszych grupach wieku (powyżej lat 80), nie należy jednak oceniać tego jako zmniejszania się skutków degeneratywnego wpływu wieku, lecz jako błąd eksperymentu, spowodowany dobrowolnością zgłoszeń, niższą śmiertelnością wśród osób o wyższym poziomie intelektualnym i innymi czynnikami.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *