TEORIA OSOBOWOŚCI

Ustaliliśmy, iż osobowość definiowana jest za pomocą specyficznych pojęć stosowanych w danej teorii, przyjętych jako te, które adekwatnie i w sposób pełny opisują czy wyjaśniają zachowania człowieka. Ustaliliśmy także, iż teoria składa się ze zbioru powiązanych ze sobą założeń dotyczących zjawisk empirycznych, którymi zajmuje się dana teoria, oraz z definicji empirycznych, które umożliwiają przejście od abstrakcyjnych koncepcji do obserwacji empirycznych. Teoria osobowości musi być zatem zbiorem założeń odnoszących się do zachowań człowieka, a także zawierać niezbędne definicje empiryczne. Teoria powinna być również stosunkowo ogólna: umożliwiać wyjaśnianie i wyprowadzanie przewidywań dotyczących szerokiego zakresu ludzkich zachowań: obejmować wszelkie aspekty zachowań, które mogą być uznane za ważne z punktu widzenia funkcjonowania jednostki.

To, co dotychczas powiedzieliśmy na temat teorii osobowości, jest słuszne z formalnego punktu widzenia, jeśli jednak przyjrzymy się bliżej istniejącym teoriom osobowości, stwierdzimy, że nie znajduje to potwierdzenia w praktyce. Nasze rozważania mogą służyć ustaleniu idealnych własności teorii, do których aspirują wszyscy teoretycy. Niemniej jednak obecnie istniejące teorie nie spełniają tych postulatów. Należałoby zatem powiedzieć, w jakich aspektach istniejące teorie odbiegają od ideału, zarówno jeśli chodzi o ich konstrukcję, jak i pełnione funkcje.

Przede wszystkim, jak to dalej zobaczymy, w większości teorii brak jest explicite sformułowanych założeń i aksjomatów, a wykrycie ich jest zwykle bardzo utrudnione. Teorie osobowości przedstawiane są często w formie wielu żywych obrazów słownych działających przekonywająco nawet na opornego czytelnika, ale także służących do maskowania i ukrywania szczegółowych założeń będących podstawą danej teorii. Innymi słowy: większość teorii nie jest sformułowana w sposób bezpośredni i usystematyzowany, a wiele z nich w większym stopniu -jak się wydaje – posługuje się bardziej siłą przekonywania niż jasnym wykładem. Powoduje to często pomieszanie tego, co jest dane lub jest założeniem, z tym, co jest stwierdzane empirycznie i jeszcze nie zweryfikowane. Jak już to poprzednio ustaliliśmy, jedynie wnioski czy przewidywania wywiedzione z danej teorii podlegają sprawdzeniu. Natomiast pozostała część teorii jest założona lub dana i nie należy jej oceniać według tego, czy jest potwierdzona czy też nie, ale według tego, czy umożliwia ona generowanie weryfikowalnych przewidywań i hipotez. Ogólnie mówiąc niedostatecznie ostro rozróżnia się samą teorię osobowości i jej implikacje.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *